Thế giới đang chuyển đổi một cách nhanh chóng nhờ sự phát triển của khoa học và công nghệ thông tin, nhất là sự xuất hiện của AI – trí tuệ nhân tạo, từ đó tác động trực tiếp đến xã hội và con người. Trong bối cảnh đó, nhiều nghề nghiệp mới sẽ xuất hiện, mở ra những cơ hội và thử thách đối với nguồn lao động toàn cầu.

Đặt ra câu hỏi, AI – trí tuệ nhân tạo có thay thế được con người hay không? Nếu câu trả lời là có, thì điều đó quá tiêu cực và bi quan. Nhưng nếu trả lời là không, thì mọi thứ không lạc quan đến như thế đâu. AI – trí tuệ nhân tạo, có thể sẽ thay thế một số công việc, nhưng sẽ không thể thay thế hoàn toàn con người nếu con người biết cách thích nghi để sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ đắc lực để gia tăng hiệu quả. Con người cần có nội lực và tư duy rộng mở vững chãi (growth mindset) để rèn luyện kĩ năng cốt lõi (core skill set) thì khi nắm trong tay công cụ như AI (toolset) sẽ biết cách vận hành và điều khiển nó đem lại giá trị và lợi ích phù hợp. Thay vì để nỗi sợ AI sẽ thay thế con người lấn át tâm trí, thì học cách thích nghi và sử dụng AI như công cụ làm việc hiện đại.

Mỗi người đều có quyền lựa chọn.

NHỮNG NGHỀ NGHIỆP CỦA TƯƠNG LAI CÓ THỂ SẼ XUẤT HIỆN

Nghề Liên Quan Đến Trí Tuệ Nhân Tạo (AI) Và Công Nghệ Thông Tin

• Kỹ sư AI đạo đức (AI Ethics Specialist): nghề này sẽ đảm bảo việc AI hoạt động đúng chuẩn mực đạo đức đặt trong mối tương quan giữa máy móc, trí tuệ nhân tạo và con người.
• Huấn luyện viên AI (AI Trainer): Sẽ phổ biến trong 3–7 năm khi nhu cầu tối ưu hóa các hệ thống AI gia tăng, giúp AI từng bước thích nghi, tiếp thu hệ thống kiến thức đồ sộ của nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau.
• Chuyên gia phân tích AI (AI Systems Auditor): Kiểm tra và đánh giá độ chính xác, công bằng và bảo mật của hệ thống AI dựa trên những bộ tiêu chuẩn được thiết lập sẵn.

Nghề trong lĩnh vực Công nghệ thông tin

• Chuyên gia bảo mật không gian mạng (Cybersecurity Analyst): Đã xuất hiện nhưng nhu cầu sẽ tăng mạnh do mối đe dọa từ tội phạm trên không gian mạng ngày càng lớn.
• Kỹ sư Metaverse (Metaverse Developer) nằm trong nhóm lĩnh vực phát triển Metaverse (Metaverse Development): nghề này sẽ phục vụ việc phát triển các thế giới ảo tương tác, đi theo công việc này sẽ có thêm các vị trí, vai trò công việc khác như UX Designer: thiết kế và đảm bảo trải nghiệm của người dùng trong Metaverse, các vị trí vận hành Metaverse, kiểm soát chất lượng Metaverse…
• Nhà thiết kế tương tác người – máy (Human – Machine Interaction Designer): 5–10 năm, sẽ trở nên quan trọng khi công nghệ robot và giao diện người dùng thông minh trở nên phổ biến.

Nghề Y Tế và Khoa Học Sinh Học

• Chuyên gia kỹ thuật gene (Genetic Modification Specialist): đã có, nhưng sẽ phát triển nhờ các bước tiến mới trong y học chỉnh sửa, cải thiện gen của con người, vật nuôi, thực vật và hệ sinh thái.
• Nhà phát triển cấy ghép công nghệ (Biohacker Implant Developer): 7–12 năm, đặc biệt trong lĩnh vực chăm sóc sức khoẻ và công nghệ cao, tạo ra các thiết bị công nghệ sinh học tích hợp vào cơ thể con người. Tất nhiên, sẽ có những quy định về đạo đức đi cùng những hoạt động can thiệp trực tiếp vào cá thể sống.
• Nhà phân tích sức khỏe số hóa (Digital Health Analyst): đã có, nhưng sẽ phát triển vượt bậc trong 3–7 năm nữa. Xu hướng sức khỏe kỹ thuật số đã bắt đầu và sẽ tiếp tục mở rộng để thích nghi với nhu cầu chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng sống bên cạnh khám chữa bệnh.

Năng Lượng Tái Tạo và Môi Trường

• Kỹ sư năng lượng bền vững (Sustainable Energy Engineer): Đã xuất hiện và sẽ tăng trưởng nhanh chóng khi các quốc gia đẩy mạnh chuyển đổi sang sử dụng nguồn năng lượng sạch.
• Chuyên gia quản lý carbon (Carbon Management Specialist): 5–10 năm, nhất là khi các quốc gia phát triển và thúc đẩy các chính sách trung hòa carbon mạnh mẽ.
• Nhà tư vấn bảo tồn sinh thái (Ecological Restoration Consultant): đang và sẽ phát triển trong 5–10 năm nữa. Cần thời gian để các dự án bảo tồn quy mô lớn được thực hiện.

Nghề Trong ngành Không Gian

• Kiến trúc sư không gian (Space Architect): trong tương lai dài hạn 10–20 năm tới nữa, vị trí này đáp ứng các dự án định cư trên Mặt Trăng hoặc Sao Hỏa. Có thể mọi người sẽ thấy quá viển vông khi ngay bây giờ thứ tối thiểu quan trọng nhất là nguồn nước, còn chưa xuất hiện trên Mặt Trăng hay Sao Hỏa.
• Nhà khai thác tài nguyên vũ trụ (Asteroid Mining Specialist): 15–30 năm, đòi hỏi công nghệ khai thác ngoài không gian phát triển.
• Chuyên gia logistics không gian (Space Logistics Expert): 10–20 năm. Sẽ tăng trưởng cùng với sự mở rộng của du hành không gian thương mại.

 Nghề nghiệp trong Lĩnh vực Giáo Dục và Văn Hóa

• Nhà thiết kế học tập cá nhân hóa (Personalized Learning Designer): bắt đầu phát triển từ công việc Learning & Development (L&D) trong ngành Quản trị nhân sự. Nhóm ngành này sẽ sử dụng dữ liệu thu thập từ cá nhân (nhu cầu, kì vọng, mục tiêu..) và dữ liệu từ các hệ sinh thái kiến thức để phát triển các lộ trình học tập đặc thù cho từng cá nhân, bao gồm giáo án, các bài kiểm tra, quản lý các mục tiêu học tập, các hệ thống đo lường và quản trị kết quả đạt được. 
• Người kể chuyện kỹ thuật số (Digital Storyteller): Sử dụng công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) để tạo ra các trải nghiệm kể chuyện độc đáo.
• Chuyên gia giáo dục Metaverse (Metaverse Educator): Phát triển và giảng dạy kiến thức, kĩ năng của tất cả các ngành nghề bằng nền tảng Metaverse – thế giới ảo tương tác.

Nghề trong ngành Kinh Tế Số và Tài Chính

• Chuyên gia tài chính tiền mã hóa (Cryptocurrency Analyst): Đã xuất hiện và sẽ phổ biến hơn khi tiền mã hóa được cấp phép sử dụng rộng rãi đến mức độ nào trên toàn thế giới. Công việc này có thể bao gồm luôn cả việc tư vấn đầu tư, quản lý danh mục đầu tư, phân tích và báo cáo thành quả đầu tư…
• Nhà thiết kế hệ sinh thái kinh tế số (Digital Economy Ecosystem Designer): trong 5–10 năm nữa, sẽ phát triển cùng với các nền tảng kinh tế số phức tạp.
• Chuyên gia NFT và Tài Sản Số (NFT Consultant): đã xuất hiện trong 5-7 năm gần đây, bao gồm việc định giá và tạo các tài sản số trên blockchain. Xu hướng này sẽ bắt đầu phát triển mạnh hơn một khi Bitcoin vẫn giữ được sức mạnh và tầm ảnh hưởng của nó. 

Nghề nghiệp Phục Vụ Xã Hội

• Chuyên gia chăm sóc tâm lý bằng AI (AI Mental Health Specialist): Phát triển các hệ thống hỗ trợ tâm lý tích hợp AI, để thu thập dữ liệu và tạo ra những giải pháp được thiết kế đặc thù theo cá nhân của người cần được trị liệu.
• Người quản lý cuộc sống (Life Manager): Hỗ trợ cá nhân quá bận rộn, thiếu thời gian, đa nhiệm. Công việc này tập trung vào việc tổ chức, tối ưu hóa cuộc sống và công việc thông qua phân tích dữ liệu.
• Chuyên gia tái định cư khí hậu (Climate Migration Specialist): Hỗ trợ các cộng đồng tái định cư vì phải di cư do biến đổi khí hậu.

---

Ngành Công Nghiệp Sáng Tạo

• Nhà thiết kế thời trang công nghệ (Tech-Fashion Designer): Phát triển trang phục tích hợp công nghệ (smartwear).
• Nhà phát triển game thực tế ảo (VR Game Developer): Tạo các trải nghiệm game sống động trong thế giới ảo.
• Chuyên gia sản xuất nội dung AI (AI Content Creator): Sử dụng AI để tạo các nội dung giải trí, giáo dục, hoặc thương mại.

Dịch vụ và Công Nghệ Chăm Sóc Cá Nhân

• Chuyên gia chăm sóc người cao tuổi bằng công nghệ (Elder Tech Specialist): phát triển nhanh trong 3–8 năm nữa. Công việc này sẽ tăng trưởng nhanh khi dân số già hóa và công nghệ hỗ trợ trở nên phổ biến. Hiện nay đã có nhiều viện dưỡng lão công nghệ cao ở Mỹ, Châu Âu và Nhật Bản.
• Người hướng dẫn thể dục, thể thao ảo (Virtual Sports Trainer, Virtual Personal Trainer): trong 5–10 năm nữa. Khi AR/VR được sử dụng rộng rãi trong thể thao và giải trí.
• Chuyên gia chăm sóc thú cưng tương lai (Pet Tech Specialist): trong 2–5 năm nữa. Sẽ phát triển nhanh chóng cùng với sự gia tăng nhu cầu công nghệ dành cho chăm sóc thú cưng, xây dựng hệ thống phúc lợi thú cưng. 

DÒNG THỜI GIAN

• Ngắn hạn (0–5 năm): Các nghề liên quan đến bảo mật, AI, ứng dụng kỹ thuật số, và kinh tế số.
• Trung hạn (5–10 năm): Nghề liên quan đến Metaverse, năng lượng bền vững, và sức khỏe số hóa.
• Dài hạn (10–30 năm): Nghề liên quan đến không gian, khai thác tài nguyên ngoài vũ trụ, và các lĩnh vực sinh học tiên tiến có khả năng can thiệp trực tiếp vào cơ thể sống.

NHỮNG KỸ NĂNG CẦN THIẾT

Kỹ Năng Kỹ Thuật (Technical Skills)

• Học máy và trí tuệ nhân tạo (Machine Learning & AI): Đây là những kỹ năng cốt lõi trong mọi ngành nghề có sử dụng một phần hay hoàn toàn sử dụng AI.
• Phân tích dữ liệu (Data Analytics): Kỹ năng xử lý dữ liệu lớn sẽ giúp cá nhân và tổ chức ra quyết định dựa trên thông tin.
• An ninh mạng (Cybersecurity): Công nghệ thông tin phát triển đòi hỏi bảo vệ thông tin trước nguy cơ tội phạm.

Kỹ Năng Kĩ thuật Số (Digital Skills)

• Kỹ năng số cơ bản: Thành thạo các công cụ văn phòng, quản lý dữ liệu, và giao tiếp qua các nền tảng kỹ thuật số.
• Kỹ năng số nâng cao: Sử dụng các phần mềm chuyên sâu về quản lý dự án, hoặc các công cụ được phát triển bằng nền tảng AI (GenAI). Đây là các yếu tố cần thiết để nâng cao hiệu quả làm việc và quản lý dự án.
• Ứng dụng công nghệ số: Hiểu biết và tận dụng được công nghệ trong quản lý. Ngoài ra, sáng tạo nội dung và làm việc từ xa trực tuyến sẽ trở thành kỹ năng phổ biến thông dụng.

Kỹ Năng Sáng Tạo (Creative Skills)

• Thiết kế và tư duy sáng tạo (Creative Design): Nghề nghiệp tương lai đòi hỏi khả năng tạo ra giải pháp mới bằng những công nghệ mới.
• Tư duy phản biện (Critical Thinking): Hiểu nguyên nhân gốc rễ (root cause) và đánh giá vấn đề từ nhiều góc độ, cần thiết trong việc giải quyết các bài toán phức tạp.

Kỹ Năng Xã Hội (Interpersonal Skills)

• Thích nghi linh hoạt (Adaptability): Môi trường thay đổi nhanh yêu cầu khả năng thích nghi và chấp nhận những thay đổi ngoài tầm với của bản thân. Xác định được rõ ràng điều gì nằm trong và điều gì nằm ngoài khả năng ảnh hưởng của bản thân để linh hoạt thích ứng. 
• Kỹ năng giao tiếp và hợp tác (Communication & collaboration): Quan trọng trong việc truyền đạt thông tin giữa con người và con người, con người và công nghệ. Từ đó, con người thấu hiểu chính mình, thấu hiểu xung quanh và duy trì được những mối quan hệ hợp tác lành mạnh.
• Mindfulness (chưa dịch được Tiếng Việt từ này sao cho phù hợp trong ngữ cảnh công việc, chưa đề cập đến khía cạnh Triết học và Tôn giáo): Kỹ năng này ngày càng được công nhận là một yếu tố quan trọng trong việc duy trì sức khỏe tinh thần, tăng cường khả năng tập trung và cải thiện hiệu suất công việc. Trong môi trường làm việc đầy áp lực và sự cạnh tranh, khả năng duy trì sự tập trung cao độ sẽ giúp cá nhân quản lý stress hiệu quả và đưa ra các quyết định sáng suốt hơn.

Bài viết có lấy một phần thông tin từ ChatGPT 4.0.

Bài viết thể hiện góc nhìn và quan điểm cá nhân của tác giả.