Có bao giờ chúng ta cảm thấy cụm từ “phát triển bản thân” rất mơ hồ hay không?

Qua bao ngày tháng làm việc, đến đợt performance review, thì nhận được phản hồi “em cần phải phát triển bản thân hơn”

Yêu nhau bao lâu, rồi ngày bị chia tay, lý do là “chúng ta không hợp nhau”. Đi tìm nhà tâm lý học nhờ tư vấn thì nghe là “em phải thay đổi bản thân đi, phải phát triển hơn đi mới hợp được với anh ấy/cô ấy…”

Lần đầu làm cha, làm mẹ biết bao ngỡ ngàng… thì nghe là “học kĩ năng làm cha, làm mẹ để phát triển bản thân đi chứ”

Và báo chí thì không ngừng ngày ngày lên bài “5-7 cách phát triển bản thân” “Làm sao để phát triển bản thân trong thời đại công nghệ 4.0” … rồi làm theo 5, 7 cách rồi mà sao thấy vẫn mơ hồ… hình như bản thân chưa phát triển?

Vậy phát triển bản thân là phát triển điều gì?

Chính là phát triển khung năng lực của bản thân, bao gồm ba yếu tố chính: kiến thức, khả năng và kĩ năng mà tiếng Anh chính là Competency model: ASK – Knowledge, Skill & Abilities.

Cho dù trong công việc, hay trong cuộc sống, là một người đi làm, hay làm cha làm mẹ, làm người yêu, làm bất kì điều gì thì đều là “perform a job” và phải tạo được thành quả “create a performance”

Phải hiểu được khung năng lực hiện tại của bản thân đang ở mức độ nào, để phát triển bản thân hơn, nghĩa là phải phát triển cả ba yếu tố: kiến thức, khả năng và kĩ năng. Thì mới từ vị trí hiện tại mà đến được vị trí trong tương lai –> thể hiện sự phát triển của bản thân.

Ví dụ: Muốn thi IELTS Writing đạt điểm tốt? Khung năng lực ASK cần thiết ở đây là gì?

1. Knowledge / Kiến thức: Đầu tiên là cần lý thuyết về việc Viết tiếng Anh: cách mở bài, thân bài, kết bài. Cách sử dụng ngữ pháp tiếng anh: cấu trúc câu nào kết hợp từ vựng ra sao, sự khác biệt trong văn viết và văn nói ra sao?

• Tiếng Anh thông thường: He is a software developer in my team. His job is important.

• IELTS Writing: He plays an important role in developing mobile softwares

Về mặt lý thuyết, phải học mới biết cách dùng collocation “play a/an important role” thay cho động từ “to be”

Kiến thức chính là tất cả những lý thuyết chúng ta hấp thụ được từ việc tiếp nhận sự đào tạo, truyền đạt từ những chuyên gia, chuyên viên, giáo viên trong chuyên môn đó

2. Abilities/ Khả năng: sau khi có kiến thức về cách viết trong IETLS, thì phải có khả năng bỏ thời gian ra để học thuộc và ghi nhớ lý thuyết để vận dụng vào thực hành. Không phải ai cũng có khả năng bẩm sinh nhìn một lần duy nhất là nhớ được mọi thứ, vì vậy, cần thời gian để học thuộc và ghi nhớ.

Khả năng là sự đều đặn áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực hành trong thực tế trong một khoảng thời gian đủ lâu

3. Kĩ năng / Skill: sau khi học lý thuyết, kết hợp khả năng thực hành nhiều lần sẽ hình thành nên kĩ năng viết Tiếng Anh. Chỉ cần nhìn vào đề bài là có thể viết được văn bản theo đúng yêu cầu của IELTS. Và càng thêm thời gian rèn luyện, kĩ năng này sẽ tăng dần mức độ thành thạo, ban đầu chỉ viết được IETLS band 5, rồi sẽ lên được band 6, 7, 8…

Sự kết hợp giữa kiến thức lý thuyết và khả năng áp dụng lý thuyết vào thực tế nhiều lần –> hình thành nên kĩ năng. Tiếp tục làm việc đó cho đến khi thuần thục và càng ngày càng trở nên thành thạo hơn – proficiency level.

Mô hình 10-20-70 trong học tập và phát triển bản thân

Để thực sự phát triển bản thân 100%, phải định hình được A-S-K. Sau khi biết được A-S-K là gì, chúng ta sẽ chia thời gian để học và rèn luyện theo tỉ lệ 10-20-70:

• 10%: Kiến thức lý thuyết chỉ chiếm 10% bằng việc học tại lớp, học online với giáo viên, tự học qua sách vở tài liệu
• 20%: Khả năng vận dụng lý thuyết vào làm trong thực tế, kết hợp quan sát người khác, lắng nghe chia sẻ kinh nghiệm, nghe coach & mentor…
• 70%: để có kĩ năng đạt được mức độ thành thục cao nhất, phải làm đi làm lại nhiều lần, chiếm đến 70% thời gian và công sức.

Tuy nhiên, kiến thức thì lại được cập nhật mới liên tục, yêu cầu của công việc càng ngày càng phức tạp, cả thế giới vận động không ngừng, chính vì vậy, mô hình học tập và phát triển bản thân này thực tế là một vòng tròn liên tục – continuous learning & development.

Từng bước làm thế nào để phát triển bản thân hoặc phát triển sự nghiệp theo ASK?

Đây là mô hình UPCIE mình tự tạo ra từ sự tổng hợp kiến thức và kinh nghiệm thực tế:

• Bước 1: Xác định được vị trí hiện tại và khung năng lực ASK của bản thân hiện tại (Understand the current position) – U

• Bước 2: Xác định vị trí mong muốn trong tương lai và khung năng lực ASK của vị trí đó (Position in the future) – P

• Bước 3: So sánh 2 vị trí “hiện tại” và “tương lai” để tìm ra những lỗ hổng trong khung năng lực (Compare to define competency gaps) – C

• Bước 4: Lên kế hoạch học tập theo mô hình 10-20-70 và khung thời gian cần thiết để lấp đầy những lỗ hổng trong khung năng lực (Implement to fill the gaps) – I

• Bước 5: Đánh giá sự hoàn thiện khung năng lực bằng việc perform a job, tạo ra được thành quả và lắng nghe phản hồi từ manager, từ đồng nghiệp xung quanh.. (Evaluation) – E

Quá trình 5 bước này cũng chính là cách để phát triển career path – thăng tiến hơn trong con đường sự nghiệp, không còn cách nào khác là phải biết mình muốn đạt đến vị trí gì tiếp theo và cách phát triển khung năng lực của bản thân như thế nào.

Bài viết theo kinh nghiệm của bản thân và mong đợi được phản hồi hoặc câu hỏi từ nhiều góc nhìn khác nhau đến email lyn.nguyenthao@gmail.com. Thank you!